د ماهیانه160
جدول شماره 43: درصد نوع مالکیت162
جدول شماره 44: درصد رسمی یا غیررسمی مالکیت163
جدول شماره 45: درصد میزان استفاده از امکانات دولتی با خصوصی164
جدول شماره 46: درصد میزان خدمات رسانی شهرداری و دیگر دستگاههای
دولتی به محله166
جدول شماره 47: نقش دستگاههای دولتی مسئول خدمات رسانی
به محلات از دید ساکنین166
جدول شماره 48: وضعیت بافت اقتصادی محلات سورو و چاهستانیها168
جدول شماره 49: ماتریس مقایسه دو به دوی شاخص ها در روش AHP168
جدول شماره50: وزن هر یک از شاخص های مورد مطالعه پس از محاسبه
ماتریس مقایسه آنها با یکدیگر169
جدول شماره 51: ماتریس مقایسه میزان مهاجرت محلات سورو و چاهستانیها169
جدول شماره 52: ماتریس مقایسه بافت اقتصادی محلات سورو و چاهستانیها169
جدول شماره 53: ماتریس مقایسه کیفیت ابنیه محلات سورو و چاهستانیها169
جدول شماره 54: ماتریس مقایسه میزان مشارکت در محلات سورو و چاهستانیها170
عنوان صفحه
جدول شماره 55: ماتریس مقایسه میزان امنیت در محلات سورو و چاهستانیها170
جدول شماره 56: وزن هر یک از محلات در ارتباط با شاخص های موردمطالعه170
جدول شماره 57: مسائل و مشکلات محله سورو به ترتیب اولویت از دید ساکنین171
جدول شماره 58: مسائل و مشکلات محله چاهستانیها به ترتیب اولویت از دید ساکنین173
جدول شماره 59: آزمون رابطه بین دو متغیر مالکیت و میزان تعلق
خاطر در محله چاهستانیها180
جدول شماره 60: آزمون رابطه بین دو متغیر مالکیت و میزان تعلق
خاطر در محله سورو180
جدول شماره61: آزمون رابطه بین دو متغیر میزان تعلق خاطر
و مشارکت مردمی در محله چاهستانیها181
جدول شماره62: آزمون رابطه بین دو متغیر میزان تعلق خاطر و مشارکت مردمی
در محله سورو182
جدول شماره 63: مقایسه درصد میزان مشارکت در قبل و بعد از شرط تأمین
امکانات و خدمات در محلات183
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل شماره 1: مراحل انجام تحقیق18
شکل شماره 2: فرآیند تحقیق20
شکل شماره 3: اهداف توسعه پایدار26
شکل شماره 4: اهداف مشترک توسعه پایدار و ارتقاء اسکان غیررسمی33
شکل شماره 5: دلایل شکل گیری اسکان غیررسمی42
شکل شماره 6: ویژگی های سکونتگاه های غیررسمی48
شکل شماره 7: دیدگاههای علت گرا51
شکل شماره 8: دیدگاههای راه حل گرا55
شکل شماره 9: ساختار کلی یک سامانه ظرفیت سازی67
شکل شماره 10: عناصر اصلی در فرآیند ظرفیت سازی68
شکل شماره 11: فرآیند اجرایی شدن سیاست توانمندسازی72
شکل شماره 12: مبدأ مهاجرت ساکنین محلات سورو و چاهستانیها به ترتیب اولویت140
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار شماره 1: قدمت و عمر بنا در محلات سورو و چاهستانیها104
نمودار شماره2: مقایسه جمعیت محلات سورو و چاهستانیها با
شهر بندرعباس(سال 1385)116
نمودار شماره3: مقایسه تراکم ناخالص جمعیتی محلات سورو و
چاهستانیها با شهر بندرعباس(سال 1385)116
نمودار شماره4: مقایسه نرخ رشد جمعیت محلات سورو و چاهستانیها
با شهر بندرعباس(سال89-1385)116

نمودار شماره 5: روند تغییرات بعد خانوار در محلات سورو و چاهستانیها طی
سالهای89-1385118
نموار شماره6: مقایسه تعداد جمعیت فعال و غیرفعال در محلات سورو و
چاهستانیها با شهر بندرعباس119
نمودار شماره 7: ترکیب جمعیت فعال و غیرفعال محلات سورو و چاهستانیها
و شهر بندرعباس120
نمودار شماره 8 : درصد کیفیت ابنیه در محلات مورد مطالعه131
نمودار شماره9: درصد میزان بهره مندی ازتأسیسات زیربنایی واحدهای مسکونی
در محلات مورد مطالعه132
نمودار شماره 10: درصد کیفیت روشنایی محله از دید ساکنین133
نمودار شماره 11: ترکیب سنی و جنسی پاسخگویان134
عنوان صفحه
نمودار شماره 12: درصد میزان تحصیلات پاسخگویان135
نمودار شماره 13: میزان بومی و غیربومی بودن ساکنین محله136
نمودار شماره 14: مبدأ مهاجرت ساکنین غیربومی138
نمودار شماره15: علت مهاجرت ساکنین غیربومی به شهر بندرعباس142
نمودار شماره 16: علت انتخاب محله برای سکونت از دید ساکنین143
نمودار شماره 17: درصد سابقه سکونت در محله145
نمودار شماره 18: درصد میزان صمیمیت ساکنین محله با یکدیگر147
نمودار شماره 19: درصد سابقه مشارکت ساکنین150
نمودار شماره 20: درصد میزان مشارکت151
نمودار شماره 21: درصد نوع مشارکت ساکنین152
نمودارشماره 22: درصد حداکثر ساعت رفت و آمد در شب154
نمودارشماره 23: نوع جرایم موجود در محلات مورد مطالعه155
نمودارشماره 24: درصد میزان امنیت اجتماعی در محله از دید ساکنین156
نمودارشماره 25: وضعیت اشتغال ساکنین158
نمودارشماره 26: میزان درآمد ماهیانه161
نمودارشماره 27: درصد نوع مالکیت162
نمودارشماره 28: درصد رسمی یا غیررسمی مالکیت163
نمودارشماره 29: درصد میزان استفاده از امکانات دولتی یا خصوصی164
نمودارشماره 30: درصد میزان خدمات رسانی شهرداری و دیگر
دستگاههای دولتی به محله166
نمودارشماره 31: نقش دستگاههای دولتی مسئول خدمات رسانی
به محلات از دید ساکنین167
فهرست تصاویر
عنوان صفحه
تصویر شماره 1: شکل گیری محله چاهستانیها بر اساس توپوگرافی زمین126
تصویر شماره 2: شکل گیری معابر و ساختمان های غیرهمسطح در محله چاهستانیها127
تصویر شماره 3: یکنواختی در استفاده از مصالح در محله چاهستانیها128
تصویر شماره 4: تنوع مصالح بکار رفته در محله سورو130
تصویر شماره 5: فعالیت های مزاحم و غیررسمی در محله چاهستانیها159
تصویر شماره 6: فعالیت های مرتبط با محیط در محله سورو160
تصویر شماره 7: فضاهای خالی بلااستفاده در محله سورو، مکانی برای تجمع زباله172
تصویر شماره 8: کیفیت نامناسب معابر در محله سورو172
تصویر شماره 9: کیفیت نامناسب و کم عرض بودن معابر در محله چاهستانیها174
تصویر شماره 10: نبودن سیستم جمع آوری فاضلاب در محله چاهستانیها175
تصویر شماره 11: فضاهای خالی بلااستفاده در محله چاهستانیها، مکانی برای تجمع زباله175
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه شماره 1: محدوده محلات غیر رسمی شهر بندر عباس89
نقشه شماره 2: موقعیت محله سورو در شهر بندر عباس96
نقشه شماره 3: موقعیت محله چاهستانیها در شهر بندر عباس98
نقشه شماره 4: ساختار کلی محله سورو101
نقشه شماره 5: ساختار کلی محله چاهستانیها102
نقشه شماره 6: نوع دسترسی های محله سورو 106
نقشه شماره 7: نوع دسترسی های محله چاهستانیها107
نقشه شماره 8: کاربری وضع موجود محله سورو112
نقشه شماره 9: کاربری وضع موجود محله چاهستانیها113
فصل اول
مقدمه
گسترش شهرنشینی از یکسو و توزیع و تمرکز جغرافیایی نابرابر ثروت از سوی دیگر در کشورهای درحال توسعه زمینه ی مهاجرت گسترده جمعیت، از حواشی فقر به سوی مراکز ثروت به منظور برخورداری از فرصت های اشتغال، درآمد، خدمات بیشتر و امید به آینده ای بهتر را فراهم کرده است. در چنین شرایطی شهرها، به ویژه شهرهای میلیونی کشورهای در حال توسعه به مکانی جهت تمرکز فقر تبدیل شده که به مرور زمان تعداد زیادی از فقرا به خاطر عدم توان و جذب اقتصادی در شهر، به حاشیه ها رانده می شوند.
در واقع نابرابری های موجود در نظام اقتصادی حاکم، دسترسی به بسیاری از فرصت های رسمی از جمله مسکن را برای بسیاری از فقرا غیرممکن ساخته است، بنابراین راه غیررسمی، امکان تأمین بسیاری از نیازها را برای فقرا مهیا می کند. در حال حاضر سکونتگاه های غیررسمی، سرپناهی برای درصد قابل توجهی از جمعیت شهرهای کشورهای در حال توسعه می باشند .
در ایران نیز به موازات رشد شهرنشینی، گسترش محلات فقیرنشین به ویژه سکونتگاه های غیررسمی از پدیده های فراگیر شهر معاصر بوده است.
در گذشته برای جلوگیری از گسترش سکونتگاه های غیررسمی سیاست هایی مانند تخریب کامل، تخریب و نوسازی مجدد، ساماندهی و بهبود کالبد بدون توجه به مسائل فرهنگی و مشکلات اجتماعی موجود در این محلات صورت می گرفته است.
امروزه در جهان، سیاست تخریب و تخلیه اجباری اسکان غیررسمی کاملاً مطرود و خلاف پایه ای ترین حقوق بشر دانسته شده است. در حال حاضر سیاست توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی با در نظر گرفتن جنبه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آنها به همراه بهبود کالبد موجود این سکونتگاه ها، مطرح می باشد. این تحقیق نیز با بررسی تطبیقی دو محله سورو و چاهستانیها با پتانسیل های متفاوت(مثبت و منفی)در بندرعباس بدنبال راه حل های متفاوتی جهت توانمندسازی اسکان غیررسمی با تکیه بر مشارکت مردمی و رویکرد توسعه اجتماع- محور می باشد.

1-1- طرح موضوع و بیان مسئله
یکی از نیازهای اساسی بشر مسکن است. مسکن مکان و فضایی برای تجدید قوا، فراغت، آموزش، انتقال ارزش ها و هنجارها و روابط اجتماعی نخستین فراهم می آورد.