ردی و لزوم احترام به شخصیت انسانی افراد جامعه کم کم مجازاتها نقش ارعابی خود را از دست داده و عده بسیاری از فلاسفه و متفکرین معتقد شدند که باید زندان و مجازتهای مختلف را وسیله ای قرار داد که ضمن آن بتوان مجرمین را نسبت به بدی اعمال خود آگاه کرده و آنان را مجدداً اصلاح و تربیت نمود 40 معهذا مسلم است اینکه تا اواسط قرن نوزدهم میلادی این هدف جنبه عملی پیدا نکرد41
امروز آنچه بیش از ارعاب و طرد بزهکار مورد توجه قانوگذاران کشورهای مختلف قرار گرفته مسئله اصلاح و تربیت مجدد وی می باشد هر چند با توجه به جوهر و ویژگی مجازاتها نمی توان صرفاً به اصلاح و تربیت و باز اجتماعی شدن مجرم بدون توجه به ذات مجازاتها پرداخت.
ب- اهداف مجازات در حقوق اسلام
هدف اصلی از وضع کیفرهای شرعی انتقام ، فرو خواباندن خشم شخصی و ارضاء قوه غصبیه نیست چرا که کیفرهای شرعی از امور تعبدی صرف نمی باشند که به انگیزه تحصیل تقرب و نزدیکی به خدا و با قصد تعبد انجام بگیرند42. بلکه هدف از کیفر های اسلامی پاسداری از ارزشها و نیاز مردم و حفظ مصالح جامعه و تادیب و اصلاح اخلاقی مجرم و بوجود آوردن جامعه اسلامی سالم است بر این مبنا هر یک از انواع مجازاتهای اسلامی متکفل تحقق بخشیدن به یک یا چند هدف از اهداف مورد نظر قانوگذار است
فصل دوم : مجازات زندان
مبحث اول : تعریف زندان
زندان درلغت :
مفهوم زندان در لغت با الفاظ متعدد از قبیل سجن، حبس، وقف، امسک، آثبت و سایر کلماتی که حاوی معنای ممنوعیت هستند بیان شده است. در قرآن نیز کلمه زندان تحت عناوین یسجن، امسک و وقف آمده است.
زندان جایی است که متهمان و محکومان را در آن نگه دارند. این کلمه در فرهنگستان ایران به جای حبس پذیرفته شده است.
لغت زندان در فرهنگ عمید به معنای بندیخانه، محبس خانه و قیدخانه – جایی که محکومان و تبهکاران را در آنجا نگهداری می کنند و محبس است. در یکی از تعاریف زندان به نقل از الطرق الحکمیه فی السیاسه الشرعیه آمده است :
“زندان و حبس شرعی زندانی کردن فرد در مکانی تنگ و محدود نیست بلکه تنها محدود کردن وی و جلوگیری از تصرفات وی آن گونه که خودش می خواهد، است حال این محدود کردن می تواند خانه یا مسجدی باشد یا به صورت آن که طلبکار مراقب و همراه وی باشد. به همین جهت پیامبر(ص) زندانی را اسیر نامید.”43
تعریف زندان
زندان محلی است که در آنجا متهمان و یا محکومان کیفری با قرار و یا حکم کتبی مقامات صلاحیتدار قانونی موقتاً یا برای مدت معینی یا بطور دائم نگهداری می شوند.
اشخاصی که محکوم به زندان هستند با صدور حکم دادگاه نزد رؤسای زندان فرستاده می شوند.44
زندان محلی است که در آن متهمان و محکومان با قرار یا حکم کتبی مقام قضائی موقتاً یا برای مدت معینی و یا بطور دائم بمنظور اصلاح و تربیت و درمان نارسائیها و بیماریهای اجتماعی و تحمل کیفر نگهداری می شوند.45
زندان از نظر قرآن
قرآن کریم در آیات مختلف زندان را مطرح و یا در آیات دیگر موجود بودن زندان در اعصار و زمانهای قبل را یادآور شده.
مفهوم کلمه زندان تحت عنوان یسجن، امسک، وقف در آیات متعدد قرآن کریم ذکر شده است.
ثم بدالهم من بعد مارأوالایات لیسجننه حتی حین46
آنگاه دلایل روشن پاکدامنی و عصمت یوسف را دیدند باز چنین صلاح دانستند که یوسف را چندی زندانی کنند و به حبس فرستادند.
و همچنین مقدر گردیده :
“والَّتی یاتین الفاحثه من نسائکم فاستشهدوا علیهن اربعه منکم فان شهدوا فامسکوهن فی البیوت حتی یتوفیهن الموت او یجعل الله لهن سبیلا47
زنانیکه عمل ناشایست کنند چهار شاهد مسلمان بر آنها بخواهید چنانچه شهادت دادند. در اینصورت او را در خانه نگهدارید تا عمرشان به پایان رسد یا خدا برای آنها راهی پدیدار گرداند.
فاذا انلسخ الاشهر الحرم فاقتلوا المشرکین حیث وجدتموهم و خذوهم و احصروهم48
آنگاه که ماههای حرام به پایان رسید. مشرکان را در هر جا که یافتید بکشید و آنان را دستگیر و زندانی کنید.
انما جزاء الذین یحاربون الله و رسوله و یسمعون فی الارض فساد أن یقتلوا و یصلبوا او تقطع ایدیهم و ارجلهم من خلف او ینفوا من الارض49
همانا کیفر آنانکه با خدا و رسول او بجنگ برخیزند و بفساد کوشند در زمین، جز این نباشد که آنها را بقتل رسانند یا بدار کشند و یا دست و پایشان بخلاف ببرند (یعنی دست راست را با پای چپ یا برعکس) یا نفی بلد و تبعید از سرزمین صالحان کنند.
این ذلت و خواری دنیوی آنهاست و اما در آخرت باز (در دوزخ) بعذابی بزرگ معذب خواهند بود.
فلبث فی السجن بضع سنین50
2-مشروعیت زندان از دیدگاه احادیث و روایات
مجازات در اسلام برابر دستورات قرآن، سنت نبوی و مراجع اجتهاد و فقها و در رابطه با چگونگی جرم انجام می شود در صدر اسلام اکثر مجازات ها مانند قصاص، حدود، تعزیر و غیره پس از به اثبات رسیدن به سرعت انجام می شود و احتیاج به زندان کمتر بود. اما بتدریج با توجه به مقتضیات زمان و با توجه به فتوحات مسلمین و به اسارت گرفتن دشمنان از سوئی و توسعه قلمروز اسلامی ورود احزاب و جماعات مختلف در عرصه سیاسی و اجتماعی اسلامی لزوم وجود زندان و توسعه زندان احساس شد.
بعضاً می گویند پیامبر اکرم(ص) کسی را زندانی نکرد و بعضاً گفته اند که پیامبر زندانی در مدینه داشته است. در کتاب الحکومه النبویه آمدهاست که در یکی از غزوه ها مسلمانان مردی از بنی حنیفه بنام تمامه بن اقال را اسیر کردند.
پیامبر دستور دادند که او را به دیوار مسجد ببندند.51
و از احادیث و روایات مشخص می شود که در زمان پیامبر زندان مشخص وجود نداشت.
او عبدالله بن سنان از امام صادق(ع) نقل شده که فرمود :
جاء رجل الی رسول الله(ص) فقال : ان امی لاتدفع ید لامس، قال فاحبسها. قال قدفعلت.
مردی نزد پیامبر(ص) آمد عرض کرد : مادرم هر کس را که دست به سوی او دراز کند رد نمی کند با او چه کنم؟ آن حضرت فرمود : او را حبس کن. گفت : این کار را کردم52

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

در حدیث آمده است که حضرت رسول(ص) مردی از طایفه بنی حنیفه که او را شمامه بن آثال می گفتند و بزرگ طایقه بود در مسجد مدینه حبس کرد. حضرت رسول اکرم(ص) همواره زنجیر کردن اسراء و زندانیان را نهی می فرمودند.
در صدر اسلام زن و مرد زندانی از هم جدا نگهداری می شدند. در روایت آمده است که رسول اکرم(ص) افراد را در اتهام خون حبس می فرمودند و در اتهامات دیگر مقداری از روز را حبس می کردند. روش مذکور همان روش نیمه آزادی است که امروز در کشورهای متجدد اجرا می گردد.53
3- انواع زندان از نظر فقهای اسلام
1-زندان ویژه، جهت کسانی که به علت عدم پرداخت بدهی به زندان افتاده اند.
2-زندان مخصوص برای دزدها
3-زندان برای سایر خطاکاران54
بعضی از فقهای مسلمین به پیروی از ادله، زندان را به سه نوع تقسیم کرده اند :
1-زندان اصلاحی
2-زندان آزمایشی
3-زندان عذاب و شکنجه55
مفتی مالکی در کتاب تهذیب الفروق به نقل از ابن فرحون در کتاب تبصره می گوید : که او زندان را به سه قسم تقسیم کرده است.
1-زندان تفییق و تنکیل
2-زندان منع و تأدیب
3-زندان آزمایشی56
البته این نوع زندانها نوعی طبقه بندی نیز بوده است.57
آیت ا… مکارم شیرازی از 12 نوع زندان با فلسفه های مختلف نام می برند که 7 نوع اول را تحت عنوان زندانهای معقول و 5 نوع بقیه را به عنوان زندانهای نامعقول ذکر می فرمایند. ضمناً در این تقسیم بندی تقسیم زندان و بازداشتگاه مدنظر نبوده و زندان اعم از بازداشتگاه و زندان بوده است.
الف : زندانهای معقول
1-زندان ایزائی و مجازاتی
این نوع زندان معمولاً برای کسانی است که مرتکب خلافی شده اند، آزادی آنها را سلب می کنند تا متوجه زشتی اعمال خود بشوند، و در آینده از تکرار چنان اعمالی خودداری کنند و دیگران نیز عبرت گیرند. این معمولترین نوع زندان از قدیم تاکنون بوده است، و هر حکومتی برای خود چنین زندانی داشته است. “جز در موارد استثنائی”
2-زندان اصلاحی :
این نوع زندان در مورد کسانی است که عادت به بدی کرده اند، “مانند معتادان به مواد مخدر که اندرز و آموزش در آنها تأثیر نمی گذارد، چاره ای جز این نیست که آنها را از پیکر اجتماع و جامعه جدا کنند، تا ترک عادت بد ر